X Analiza okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz związana z nimi profilaktyka. Przyczyny charakterystycznych wypadków przy pracy.
Wysłuchaj nagrania lub przeczytaj tekst – cz.1.
Wypadki przy pracy, które odnotowujemy w zakładach pracy, stanowią jedynie czubek „góry lodowej”, składającej się z różnego kalibru zdarzeń mogących być przyczyną wypadków przy pracy.
Przyczyny wypadków można podzielić następująco:
przyczyny techniczne, które stanowią m.in.:
- niewłaściwe urządzenia zabezpieczające i środki ochrony zbiorowej lub ich brak,
- niewłaściwa stateczność czynnika materialnego,
- wady konstrukcyjne i nieodpowiednia wytrzymałość czynnika materialnego,
- niewłaściwe wykonanie czynnika materialnego,
- ukryte wady materiałowe czynnika materialnego;
przyczyny organizacyjne, które stanowią m.in.:
- tolerowanie przez nadzór odstępstw od zasad bezpiecznej pracy,
- brak nadzoru i właściwej koordynacji prac zbiorowych,
- brak lub niewłaściwe przeszkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa pracy i ergonomii, szczególnie na stanowiskach pracy,
- brak lub niewłaściwe zabezpieczenie stanowisk pracy,
- brak lub niewłaściwe instrukcje bezpiecznego wykonywania pracy przy maszynach i urządzeniach oraz prowadzonych procesach technologicznych,
- dopuszczenie do pracy osób bez wymaganych kwalifikacji zawodowych i dodatkowych uprawnień,
- dopuszczenie do wykonywania pracy pracownika z przeciwwskazaniami lekarskimi oraz bez wymaganych badań profilaktycznych,
- niewłaściwa organizacja stanowisk pracy,
- niewłaściwa lub nadmierna eksploatacja czynnika materialnego oraz niewłaściwe naprawy i remonty;
przyczyny ludzkie, które stanowią m.in.:
- nieprawidłowe zachowanie się pracownika (lekceważenie zagrożenia i poleceń służbowych, niedostateczna koncentracja uwagi na wykonywanej czynności, zaskoczenie niespodziewanym zdarzeniem, pośpiech),
- niewłaściwe, samowolne zachowanie się pracownika (wykonywanie czynności bez usunięcia zagrożeń, np. niewyłączenie maszyny lub zasilania elektrycznego, niewłaściwe operowanie kończynami w strefie zagrożenia, wejście bądź wjechanie w obszar zagrożony bez upewnienia się, czy nie ma niebezpieczeństwa),
- niestosowanie przez pracowników środków ochrony indywidualnej i zbiorowej oraz urządzeń zabezpieczających (środków zabezpieczających przed upadkiem z wysokości, urządzeń wentylacyjnych, osłon).
W 2023 r. zgłoszono 68663 osoby poszkodowane w wypadkach przy pracy, o 3,1% więcej niż w 2022 r. Wzrosła również liczba poszkodowanych przypadająca na 1000 pracujących (wskaźnik wypadkowości) z 4,66 do 4,90.
W 2023 r. liczba poszkodowanych w wypadkach śmiertelnych wyniosła 168 osób, a w wypadkach ciężkich 322 osoby.


Wysłuchaj nagrania lub przeczytaj tekst – cz.2.
Zgodnie z Kodeksem Pracy pracodawca jest obowiązany prowadzić rejestr wypadków przy pracy art. 234 § 3.
Art. 234 § 4 ustala, że koszty związane z ustalaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy ponosi pracodawca.
Postępowanie w sprawach chorób zawodowych określa art. 235 KP. Zgodnie z § 1 tego artykułu – pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zgłosić właściwemu organowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej i właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy każdy przypadek rozpoznanej choroby zawodowej albo podejrzenia o taką chorobę. Obowiązek ten dotyczy także lekarza, który rozpoznał lub podejrzewa przypadek choroby zawodowej (art. 235 § 2 KP).
Art. 235 § 3 KP ustala, że w razie rozpoznania u pracownika choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany:
- ustalić przyczyny powstania choroby zawodowej oraz charakter i rozmiar zagrożenia tą chorobą, działając w porozumieniu z właściwym organem Państwowej Inspekcji Sanitarnej;
- przystąpić niezwłocznie do usunięcia czynników powodujących powstanie choroby zawodowej i zastosować inne niezbędne środki zapobiegawcze;
- zapewnić realizację zaleceń lekarskich.
Art. 235 § 4 KP zobowiązuje pracodawcę do prowadzenia rejestru zachorowań na choroby zawodowe i podejrzeń o takie choroby.
Art. 236 KP nakłada na pracodawcę obowiązek systematycznego analizowania przyczyn wypadków przy pracy, chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy oraz na podstawie wyników tych analiz stosowania właściwych środków zapobiegawczych. Rada Ministrów, zgodnie z art. 237 § 1 KP, została upoważniona do określenia, w drodze rozporządzenia:
- szczegółowych zasad postępowania przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy;
- wykazu chorób zawodowych;
- szczegółowych zasad postępowania dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

Piramida Heinricha – pokazuje, że na każdy wypadek śmiertelny przypada kilkukrotnie więcej wypadków lekkich, na które to przypada kilkaset zdarzeń potencjalnie wypadkowych. Znaczy to, że eliminując zdarzenia niebezpieczne, które nie doprowadziły do urazu, można realnie wpłynąć na zmniejszenie liczby wypadków, które już skutkują urazem.
