Lekcja 1, Temat 1
W trakcie

Identyfikacja zagrożeń na stanowiskach pracy

Urazy ciała lub nawet śmierć pracownika, choroba zawodowa czy obniżenie sprawności organizmu powstają pod wpływem czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych w środowisku pracy. Decydującym jest tutaj kontakt pracownika z tymi czynnikami, przekroczenia dopuszczalnych stężeń i natężeń tych czynników, a także czas narażenia. Nazywamy to narażeniem zawodowym. Podjęcie przez pracodawcę działań mających na celu ograniczenie narażenia zawodowego obniży prawdopodobieństwo lub częstość występowania niekorzystnych zmian, czyli obniży powstanie ryzyka zawodowego.

Zgodnie z artykułem nr 226 znowelizowanego Kodeksu Pracy, pracodawca jest zobowiązany do informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywanymi czynnościami oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami w środowisku pracy.

  1. utrzymywać w stanie stałej sprawności urządzenia ograniczające lub eliminujące szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia służące do pomiarów tych czynników;
  2. przeprowadzać, na swój koszt, badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrować i przechowywać
    wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępniać je pracownikom.

Według przytoczonego rozporządzenia do czynników szkodliwych mających wpływ na zdrowie człowieka w środowisku pracy należą:
1. czynniki chemiczne
2. pyły
3. czynniki rakotwórcze i/lub mutagenne (zarówno chemiczne jak i w postaci pyłów),
4. czynniki fizyczne występujące w postaci:
– hałasu i hałasu ultradźwiękowego (10-40kHz),
– drgań mechanicznych
a) działających na organizm człowieka przez kończyny górne,
b) drgań mechanicznych o ogólnym działaniu na organizm człowieka,
– mikroklimatu
a) gorący b) zimny
– promieniowania optycznego
a) nielaserowe b) laserowe
– promieniowania elektromagnetycznego 0Hz – 300GHz

Zaniechanie prowadzenia takich badań i pomiarów (w zakresie ochrony zdrowia i życia pracowników), narusza podstawowe obowiązki pracodawcy określone w Kodeksie Pracy. Badania i pomiary mają na celu pełną i obiektywną ocenę warunków pracy umożliwiającą następnie zastosowanie właściwych środków zapobiegających chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą        

Wyniki przeprowadzonych badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy stanowią podstawę do określenia poziomu narażenia pracowników, określenia ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz podjęcia stosownych działań mających na celu zmniejszenie poziomu narażenia pracowników. W związku z powyższym niezbędna jest cykliczność wykonywania tych pomiarów, jak również jednoczesny monitoring zdrowia pracowników w celu uzyskania oceny efektywności środków ograniczających narażenie w procesie pracy.

Czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe w procesie pracy można podzielić na 2 podstawowe grupy:

A. Czynniki niebezpieczne (urazowe), które działając na człowieka mogą spowodować uraz (wypadek przy pracy). Można tutaj rozróżnić kilka podstawowych grup tych czynników:

  • zagrożenia elementami ruchomymi i luźnymi,
  • zagrożenia elementami ostrymi i wystającymi,
  • zagrożenia związane z przemieszczaniem się ludzi,
  • zagrożenie porażeniem prądem elektrycznym,
  • zagrożenie poparzeniem,
  • zagrożenie pożarem lub wybuchem.

Wymienione wyżej zagrożenia zależą od czynników fizycznych działających przeważnie na pracownika w sposób nagły.

B. Czynniki szkodliwe i uciążliwe działające na pracownika przez okres dłuższy mogą spowodować obniżenie sprawności fizycznej i psychicznej pracownika (np. obniżenie wydajności pracy), czy zmiany w stanie zdrowia powodując w ostateczności choroby zawodowe.

Czynniki fizyczne

  • hałas ustalony i nieustalony, hałas infradźwiękowy, hałas ultra­dźwiękowy,
  • wibracja (ogólna i oddziałująca na organizm człowieka przez kończyny górne),
  • mikroklimat,
  • promieniowanie optyczne (widzialne, podczerwone i ultrafio­letowe),
  • promieniowanie jonizujące,
  • promieniowanie laserowe,
  • pole elektromagnetyczne (niskiej i wysokiej częstotliwości),
  • pole elektrostatyczne,
  • pyły przemysłowe.

 Czynniki chemiczne

I. w zależności od rodzajów działania na organizm człowieka dzieli­my je na:

  • substancje toksyczne,
  • substancje drażniące,
  • substancje uczulające,
  • substancje rakotwórcze,
  • substancje mutagenne,
  • substancje upośledzające funkcje rozrodcze.

II. W zależności od rodzajów działania na organizm człowieka:

  • przez drogi oddechowe,
  • przez skórę i błony śluzowe,                            ‚ .
  • przez przewód pokarmowy.

Czynniki biologiczne

  • mikroorganizmy roślinne i zwierzęce (bakterie, wirusy, riketsje, grzyby, pierwotniaki) i wytwarzane przez nie toksyny i alerge­ny,
  • makroorganizmy roślinne i zwierzęce.

Czynniki psychofizyczne

  • obciążenie fizyczne (statyczne i dynamiczne),
  • obciążenie psychonerwowe.

Mogą występować czynniki szkodliwe, zaliczone np. do grupy czynników chemicznych, ale ich działanie może być nagłe i spowodować wypadek przy pracy (np. trucizny zaliczone do substancji toksycznych).

Na podstawie powyższego podziału łatwo będzie ustalić w zakładzie pracy występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe w procesie pracy. W przypadku czynników szkodliwych można ustalić stopień zagrożenia przez przeprowadzenie badań i po­miarów tych czynników.

Celem kontroli służb bezpieczeństwa i higieny pracy jest:

  • pokazanie osobie kierującej zespołem jakie występują niezgodności na stanowiskach pracy przy wykonywaniu poszczególnych czynności biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy i zasady bhp,
  •  pokazanie pracownikom, jakie popełniają błędy i czym one mogą skutkować,
  • doradzanie pracownikom jak i kadrze kierowniczej, co należy zmienić, aby zlikwidować zagrożenia lub je ograniczyć dla poprawy ergonomii czy zmniejszenia uciążliwości i zapewnienia spełnienia wymagań przepisów prawa pracy.

Podstawowym zadaniem kontroli w zakresie bhp jest pozyskanie informacji o zgodności stanu faktycznego z obowiązującymi przepisami i zasadami. Kontrola w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy powinna skupiać się na następujących zagadnieniach:

  • stanu technicznego pomieszczeń pracy, w tym urządzeń wentylacyjnych, klimatyzacyjnych, odpylających i innych wpływających na warunki pracy;
  • oświetlenia ogólnego w pomieszczeniach oraz oświetlenia na stanowiskach pracy,
  • stanu pomieszczeń higieniczno-sanitarnych;
  • stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych, w tym spełniania wymagań dotyczących oceny zgodności oraz wyposażenia w osłony i inne środki zabezpieczające;
  • narzędzi i wyposażenia stanowisk pracy, jak tez stosowanych materiałów, surowców, substancji i mieszanin chemicznych;
  • oceny ochrony pracowników przed działaniem materiałów i procesów technologicznych niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia;
  • zaopatrzenia pracowników w odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej, zabezpieczające  przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy.